Raportowanie ESG w MŚP - przygotuj swoją firmę już dziś
5 marzec 2024 (artykuł zaktualizowany 17 kwietnia 2026)
Zrównoważony rozwój staje się dziś elementem obowiązkowej sprawozdawczości firm. Na mocy unijnej dyrektywy CSRD przedsiębiorstwa objęte regulacją muszą ujawniać informacje ESG w publicznych raportach. Choć zakres obowiązków został w 2026 r. ograniczony i uproszczony, raportowanie zrównoważonego rozwoju na trwałe weszło do europejskiego systemu raportowania.
Które firmy obejmie raportowanie zrównowazonego rozwoju?
I fala - duże jednostki zainteresowania publicznego UE
| Rok raportowania | 2024 (rok publikacji raportu 2025) |
| Kryteria |
Duże eurpejskie jednostki zainteresowania publicznego (JZP) notowane na rynku regulowanym UE: instytucje kredytowe, zakłady ubezpieczeń oraz podmioty wskazane jako JZP przez państwa członkowskie spełniające co najmniej 2 z 3 następujących kryteriów dotyczących wielkości:
|
II fala - pozostałe duże spółki z UE
| Rok raportowania | 2027 (rok publikacji raportu 2028) |
| Kryteria |
Pozostałe duże przedsiębiorstwa z UE spełniające co najmniej 2 z 3 kryterów:
|
III fala - notowane MŚP
| Rok raportowania | 2028 (rok publikacji raportu 2029) |
| Kryteria | Podmioty notowane na giełdzie papierów wartościowych regulowanej przez UE. |
| Opcja opt-out | Spółka kwalifikuje się do raportowania, ale może z niego czasowo zrezygnować, składając oświadczenie i odroczyć raportowanie maksymalnie o 2 lata (czyli nawet do raportu za 2030 r.). W okresie „opt-out” spółka nie musi przygotowywać pełnego raportu wg ESRS, ale będzie musiała ujawnić podstawową informację, że korzysta z wyłączenia, oraz podać ogólne dane (np. o powodach tego wyłączenia). |
IV fala - spółki spoza UE z działalnością w UE
| Rok raportowania | 2028 (rok publikacji raportu 2029) |
| Kryteria | Podmioty zależne, których spółki dominujące są spoza UE i prowadzą znaczącą działalność w UE, czyli realizują co najmniej 150 mln EUR obrotu w UE |
Sprawdź aktualne kryteria raportowania: tutaj
Raportowanie zrównoważonego rozwoju odbywa się na podstawie Europejskich Standardów Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Są to wytyczne dla przedsiębiorstw, które porządkują sposób i zakres raportowania na temat wpływu firmy na środowisko i ludzi oraz sposób zarządzania firmą. Dzięki ESRS dane zawarte w raportach są łatwiejsze do porównania zarówno dla banków, inwestorów czy partnerów biznesowych (interesariuszy). W lipcu 2023 r. Komisja Europejska przyjęła pierwszy zestaw 12 takich uniwersalnych standardów (pasujących do firm z różnych branż), obejmujących:
- 2 standardy przekrojowe (ogólne),
- 10 standardów tematycznych (w tym 5 standardów dla kwestii środowiskowych, 4 standardy dla kwestii społecznych oraz 1 standard dla kwestii związanych z zarządzaniem przedsiębiorstwem).
Standardy ESRS pomagają przedsiębiorstwom odpowiedzieć na dwa główne pytania (tzw. analiza podwójnej istotności):
- jak działalność przedsiębiorstwa wpływa na środowisko (np. poprzez emisje gazów cieplarnianych, odprowadzanie ścieków, korzystanie z surowców naturalnych itd.) i ludzi (warunki pracy, wynagrodzenie, sposób traktowania pracowników itd.)
- jak otoczenie (kwestie środowiskowe i społeczne) wpływa na przedsiębiorstwo, a w szczególności na jego wyniki finansowe, ryzyko, stabilność biznesową (np. koszty energii, dostęp do surowców, zmiany regulacyjne, reputację czy relacje z pracownikami).
Zgodnie z dyrektywą CSRD takie raporty podlegają niezależnej weryfikacji (przez audytora), co ma zwiększyć wiarygodność prezentowanych danych ESG.
Szczegółowe informacje znajdują się w pod poniższym linkiem, na stronie EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) - Europejskiej Grupy Doradczej ds. Sprawozdawczości Finansowej odpowiedzialnej za wprowadzenie standardów: https://www.efrag.org/en/sustainability-reporting/esrs-workstreams/sector-agnostic-standards-set-1-esrs
Po wejściu w życie dyrektywy Omnibus I (UE) 2026/470 standardy ESRS nadal obowiązują, ale toczą się prace nad ich uproszczeniem i dostosowaniem do skali działalności przedsiębiorstw. Chodzi o to, aby z jednej strony zmniejszyć obciążenia administracyjne, ale jednocześnie zachować informacje istotne dla interesariuszy. Jednocześnie zrezygnowano z wprowadzania sektorowych standardów ESRS, które pierwotnie planowane.
Zgodnie z przyjętym harmonogramem, Komisja Europejska ma przyjąć pakiet uproszczonych standardów we wrześniu 2026 r. Prace nad uproszczeniami również prowadzi EFRAG. Aktualne propozycje uproszczeń można znaleźć pod tym linkiem: https://www.efrag.org/en/draft-simplified-esrs.
Wpływ raportowania na polskie firmy
Pomimo tego, że mniejsze przedsiębiorstwa, które nie są notowane na giełdzie nie mają formalnego obowiązku raportowania, w praktyce coraz częściej spotykają się z takimi oczekiwaniami ze strony swoich większych partnerów biznesowych. Wynika to z aspektów praktycznych. MŚP stanowią zdecydowaną większość przedsiębiorstw w Unii Europejskiej i są istotnym elementem łańcuchów dostaw większych podmiotów.
W efekcie polskie firmy z sektora MŚP mogą być proszone przez swoich partnerów biznesowych o wybrane informacje dotyczące kwestii środowiskowych lub społecznych, takie jak zużycie energii, emisje gazów cieplarnianych czy podstawowe dane dotyczące warunków pracy. Nie oznacza to jednak konieczności przygotowywania pełnych raportów ESG, lecz raczej udostępnianie ograniczonego zakresu danych na potrzeby współpracy biznesowej.
Nowe podejście do raportowania wpływa również na relacje z instytucjami finansowymi. Banki i inwestorzy coraz częściej uwzględniają czynniki ESG w ocenie ryzyka oraz dostępie do finansowania. Dla części firm oznacza to potrzebę lepszego uporządkowania danych niefinansowych, nawet jeśli nie są one bezpośrednio objęte obowiązkiem raportowym.
Aby ułatwić mniejszym przedsiębiorstwom funkcjonowanie w tym nowym otoczeniu, opracowano dobrowolny standard VSME, który wskazuje podstawowy zakres informacji ESG, jakie warto mieć przygotowane. Standard ten pełni jednocześnie funkcję ochronną – większe podmioty nie powinny wymagać od MŚP danych wykraczających poza jego zakres. Dzięki temu firmy z sektora MŚP mogą stopniowo przygotowywać się do oczekiwań rynku, bez konieczności tworzenia rozbudowanych i kosztownych raportów.
Akt delegowany Komisji Europejskiej ustanawiający dobrowolny standard sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dla mniejszych przedsiębiorstw (VSME – Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs): Sustainability reporting standard for voluntary use
ESG to czynniki zrównoważonego rozwoju:
- środowiskowe (Environmental),
- społeczne (Social),
- związane z ładem korporacyjnym, zarządzaniem (Governance).
Jak przygotować się do raportowania?
Warto przygotować się do raportowania i włączyć pracowników w ten proces, aby w przyszłości możliwe było regularne opracowywanie raportu ESG. Ujawnianie danych w zakresie zrównoważonego rozwoju pozytywnie wpływa na reputację firmy i zwiększa jej konkurencyjność. Raportowanie ESG powinno mieć bardzo praktyczny wymiar. Najważniejsze w tym procesie jest mieć co zaraportować, ponieważ raport jest jedynie podsumowaniem działań, jakie firma realizuje w obszarze zrównoważonego rozwoju. Proces wdrożenia raportowania ESG w firmie można podsumować według poniższych 5 etapów.
1. Zrozumienie sposobu, w jaki firma, przez swoją działalność zasadniczą, wpływa na środowisko i społeczeństwo oraz w zakresie ładu korporacyjnego.
Jest to etap analizy strategicznej, na którym potrzebne jest rozpoznanie kontekstu, w jakim firma funkcjonuje - w odniesieniu do sytuacji w branży, zmieniających się regulacji oraz wymogów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Na tym etapie kluczowe jest rozpoznanie najważniejszych obszarów wpływu firmy na środowisko i społeczeństwo oraz w zakresie zarządzania firmą.
Na tym etapie pomocna może być poniższa tabela:
Obszar środowiskowy
Zmiany klimatu
- Jaka jest ilość emitowanych przez firmę gazów cieplarnianych?
- Jaki jest poziom zużycia energii przez firmę?
- Jaki jest plan redukcji emisji gazów cieplarnianych?
- Jaki jest plan transformacji energetycznej?
Zanieczyszczenia
- Powietrza
- Wody
- Gleby
- Organizmów żywych i zasobów żywnościowych
- Poprzez substancje niebezpieczne i/lub substancje wzbudzające szczególnie duże obawy i wykorzystywane w działalności lub będące odpadem
- Mikroplastik
Woda i zasoby morskie
- Zużycie wody
- Pobory wody
- Zrzuty wody
- Zrzuty wody do oceanów
- Wydobycie i wykorzystanie zasobów morskich
Bioróżnorodność
- Bezpośrednie czynniki oddziaływania na utratę bioróżnorodności poprzez: zmianę klimatu, zmianę sposobu użytkowania gruntów, zmianę sposobu użytkowania wód słodkich i mórz, bezpośrednią eksploatację, inwazyjne gatunki obce, zanieczyszczenie i inne
- oddziaływanie na stan gatunków (np. wielkość populacji, zagrożenie wyginięciem)
- Oddziaływanie na zasięg i stan ekosystemów (np. pustynnienie gleby)
- Oddziaływanie na usługi ekosystemowe i zależności od nich
Gospodarka o obiegu zamkniętym
- Wpływy zasobów, w tym wykorzystywanie zasobów
- Wpływ zasobów związane z produktami i usługami
- Odpady
Obszar społeczny
Pracownicy organizacji oraz pracownicy w łańcuchu wartości
- Warunki pracy, w tym bezpieczeństwo i higiena pracy
- Równe traktowanie i równe szanse dla wszystkich
- Inne prawa związane z pracą (np. praca dzieci, praca przymusowa)
Otoczenie społeczne
- Prawa gospodarcze, społeczne i kulturalne społeczności
- Prawa obywatelskie i polityczne społeczności
- Prawa ludności rdzennej
Konsumenci i użytkownicy końcowi
- Oddziaływanie informacji
- Bezpieczeństwo osobiste
- Włączenie społeczne
Ład korporacyjny
Prowadzenie działalności gospodarczej
- Kultura korporacyjna
- Ochrona sygnalistów
- Dobrostan zwierząt
- Zaangażowanie polityczne
- Zarządzanie relacjami z dostawcami (w tym praktyki płatnicze)
- Korupcja i przekupstwo
Zwykle firmy z sektora MSP nie zatrudniają jeszcze pracowników dedykowanych do koordynacji procesu raportowania ESG. W takiej sytuacji należy zidentyfikować osoby, które ze względu na realizowane zadania, stanowisko pracy, będą miały największą wiedzę w każdym z głównych obszarów. Przykładowo, dla obszaru środowiskowego w firmie produkcyjnej kluczową osobą może być dyrektor/kierownik produkcji (zakładu produkcyjnego), osoba odpowiedzialna za zakupy, dla obszaru społecznego – osoby zajmujące się sprawami kadrowymi, administracyjnymi, BHP. Te osoby, na późniejszych etapach będą odpowiedzialne za wdrażanie inicjatyw i zbieranie danych potrzebnych do opracowania raportu.
W procesie identyfikacji najważniejszych obszarów wpływu warto zapytać o zdanie kluczowych interesariuszy. Firmy zwykle identyfikują następujące najważniejsze grupy interesariuszy: właściciele, pracownicy, organy nadzoru, klienci, dostawcy, regulator, władze lokalne, społeczności lokalne, media.
2. Określenie inicjatyw w odniesieniu do oczekiwań i potrzeb interesariuszy
W najważniejszych obszarach wpływu środowiskowego, społecznego oraz praktyk zarządczych należy zidentyfikować inicjatywy, które wspierałyby realizację wybranych celów zrównoważonego rozwoju. Na tym etapie ważne jest uwzględnienie potrzeb i oczekiwań interesariuszy firmy.
Przykłady inicjatyw w ramach każdego z obszarów ESG i celów zrównoważonego rozwoju znajdują się na poniższej grafice:
3. Ustalenie celów i przypisanie odpowiedzialności za realizację inicjatyw i gromadzenie danych
Na skuteczną realizację każdej z przyjętych inicjatyw wpływają dwa podstawowe czynniki.
- Pierwszym z nich jest wyznaczenie celów dla inicjatyw. Cele powinny być ilościowe, wyrażone konkretnym miernikiem, realne do zrealizowania w wyznaczonym czasie.
- Drugim czynnikiem jest przypisanie odpowiedzialności za koordynację i realizację zadań w ramach inicjatywy. Osoby odpowiedzialne powinny posiadać właściwe kompetencje oraz mandat decyzyjny. Zwykle są to pracownicy zaangażowani już na pierwszym etapie procesu.
Jest to także moment właściwy na komunikację celów zrównoważonego rozwoju wewnątrz organizacji, by włączyć wszystkich pracowników w ich realizację. Na tym etapie powinien powstać plan wdrożenia inicjatyw ESG.
4. Realizacja inicjatyw, monitoring i gromadzenie danych
W trakcie realizacji inicjatyw, ważne jest monitorowanie stopnia realizacji wyznaczonych celów. Temu służy gromadzenie danych ilościowych i jakościowych. W tym kontekście ważne jest zadbanie o spójność danych, ich wysoką jakość merytoryczną. Dane zbierane podczas pierwszej rundy raportowania będą stanowiły w kolejnych latach punkt odniesienia. Warto na tym etapie określić jakie dane mają być gromadzone, gdzie i przez kogo, w jakim formacie, w jakich jednostkach miary oraz komu powinny być przekazywane, kto jest odpowiedzialny za weryfikację ich jakości i wiarygodności. Najlepszym rozwiązaniem jest wykorzystywanie istniejących systemów informatycznych do gromadzenia danych i dokumentacji.
5. Opracowanie raportu i komunikacja
Zwieńczeniem całego procesu jest opracowanie raportu zrównoważonego rozwoju. Raport powinien obejmować zakresem wszystkie istotne obszary wpływu oraz opisywać poziom realizacji celów przyjętych dla poszczególnych inicjatyw. W raporcie powinny zostać podane konkretne wartości liczbowe, jasno opisana metodyka wyliczania wskaźników wraz z informacją na jaki dzień dane są raportowane i za jaki okres. Finalną wersję raportu warto opublikować na stronie internetowej by wszystkie zainteresowane strony miały do niego dostęp. Raport warto także przekazać kluczowym interesariuszom.
dr Jolanta Turek, ekspertka FOB
Forum Odpowiedzialnego Biznesu jest najdłużej działającą, od 2000 roku, i największą organizacją w Polsce, która zajmuje się koncepcją zrównoważonego rozwoju w kompleksowy sposób. Forum to organizacja ekspercka, inicjator i partner przedsięwzięć kluczowych dla ESG w Polsce. Jedną z kluczowych inicjatyw FOB jest Program Partnerstwa, skupiający prawie 70 firm - liderów branż, którzy dzięki współpracy z gronem ekspertów_ek podnoszą swoje kompetencje w zakresie ESG i podejmują wspólne działania wspierające zrównoważoną transformację biznesu.
„Działając na rzecz zrównoważonego rozwoju, inspirujemy biznes, który zmienia świat, łączymy ludzi, którzy zmieniają biznes” – tak brzmi misja FOB.